Minority Languages in Greece: Linguistic Peripheries and Immigrant Languages between Politics and School Education Legislation

Maria Dimasi, Panagiotis G. Krimpas



This paper is an attempt to concisely present the educational context of linguistic peripheries and immigrant languages in Greece with respect to language teaching in its legislative/institutional perspective, as well as on the basis of insights drawn from sociolinguistics and language didactics. We start by a short description of the main issues, proceed with presenting the linguistic map of Greece with historical references and illustrate the Greek socio-political context with respect to national identity. Then we present Greek legislation and practice on primary and secondary school education in terms of linguistic peripheries, immigrant languages and foreign languages. Finally, proposals are made for the methodological management of language teaching in the direction of cross-cultural dialogue and current examples are given. The article concludes that there is a lot to be done to efficiently address the issue of linguistic peripheries and immigrant languages in the Hellenic Republic in terms of both respecting otherness and, at the same time, safeguarding Greek (and wider European) identity.


Il presente articolo è un tentativo di presentare sinteticamente il contesto educativo delle periferie linguistiche e delle lingue di immigrati in Grecia per quanto riguarda l’insegnamento delle lingue dal punto di vista legislativo/istituzionale, nonché sulla base di intuizioni tratte dalla sociolinguistica e dalla glottodidattica. Cominciamo con una breve descrizione dei principali problemi, procediamo presentando la mappa linguistica della Grecia con riferimenti storici e illustriamo il contesto socio-politico greco per quanto riguarda l’identità nazionale. In seguito presentiamo la legislazione e la prassi sull’educazione scolastica primaria e secondaria per quanto riguarda le periferie linguistiche, le lingue di quelli immigrati in Grecia e le lingue straniere. Infine, facciamo delle proposte sulla gestione metodologica dell’insegnamento delle lingue nella direzione del dialogo cross-culturale e offriamo degli esempi attuali. L’articolo conclude che c’è molto da fare per affrontare in modo efficace la questione delle periferie linguistiche e delle lingue di immigrati nella Repubblica ellenica nei termini del rispetto dell’alterità e, allo stesso tempo, della salvaguardia dell’identità greca (e di quella, più ampia, europea).


European periphery; Greece; immigrant education; minority education

Full Text


Riferimenti bibliografici

Askouni, N. [Ασκούνη, Ν.] (2006), Η εκπαίδευση της μειονότητας της Θράκης, Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Baker, E. (2010), The New literacies: Multiple perspectives on research and practice, New York: Guilford Publications.

Bernstein, B. (1990), The structuring of pedagogic discourse: Class, codes & control, Volume IV, London: Routledge.

Id. (1996), Pedagogy, symbolic control & identity theory, London: Taylor and Francis.

Bruce, B.C. (2007), “Diversity and critical social engagement: How changing technologies enable new modes of literacy in changing circumstances”, in D.E. Alvermann

(ed.), Adolescents and literacies in a digital world, New York: Peter Lang, pp. 1-18.

Cameron, L. (2001), Teaching English to Young Learners, Cambridge: ambridge University Press.

Capotorti, F. (1979), Study on the Rights of Persons Belonging to Ethnic, Religious and Linguistic Minorities, New York: United Nations.

Chatzisavvidis, S. [Χατζησαββίδης, Σ.] (2005), “Από την παιδαγωγική του γραμματισμού στους πολυγραμματισμούς: Νέες τάσεις, διαστάσεις και προοπτικές στη διδασκαλία της γλώσσας, in Κ. Μπαλάσκας & Κ. Αγγελάκος (επιστ. επιμ.), Γλώσσα και λογοτεχνία στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, Αθήνα: Μεταίχμιο, pp. 35-52.

Cope, B. & M. Kalantzis (1993), The Powers of Literacy: A Genre Approach to Teaching Writing, London: Falmer Press.

Dendrinou, V. [Δενδρινού, Β.] (2010), “Οι ξένες γλώσσες στο σχολείο, η Αγγλική από την Α ́ Δημοτικού”, in ηλεκτρονικό περιοδικό ∏Ε@∏, no. 1, http://rcel.enl.uoa.gr/peap/steps/teyxos-1-ioynios-2010/oi-ksenes-glos-ses-sto-sxoleio?cis=39, accessed 09 April 2016.

Dimasi, M. [Δημάση, Μ.] (2012), “Κειμενικά είδη και δια-πολιτισμική ανάγνωση των εγχειριδίων γλωσσικής διδασκαλίας του Γυμνασίου”, in ∏ρακτικά Συνεδρίου Ζητήματα διδακτικής της γλώσσας (7-8/5/2010, Δημοκρίτειο ∏ανεπιστήμιο Θράκης), Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη, pp. 27-54.

Dimasi, M. & E. Aravani (2013), “The pedagogy of multiliteracies in the school textbooks of Modern Greek language in the fi rst three years of high school: utopia or reality?”, in Multilingual Academic Journal of Education and Social Sciences (MAJESS), n. 2, pp. 55-64.

Dimasi, M. & E. Charatsidis [Δημάση, Μ. & Ε. Χαρατσίδης] (2005), “Τα ελληνικά δάνεια στη ρωσική γλώσσα, πεδίο εφαρμογής μιας διδακτικής πρότασης για τη διδασκαλία της ρωσικής σε αρχάριους Έλληνες φοιτητές”, in ∏ρακτικά του Συνεδρίου: Η Διδασκαλία των Ξένων Γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, Τ.Ε.Ι. Ηπείρου, Τμήμα Εφαρμογών Ξένων Γλωσσών στη Διοίκησης και το Εμπόριο, pp. 199-213.

Dimasi, M., I. Mpakirtzis & A. Nizam [Δημάση, Μ., Ι. Μπακιρτζής & Α. Νιζάμ] (2005), “Το κοινό λεξιλόγιο της ελληνικής και της τουρκικής γλώσσας πεδίο εφαρμογής μιας διδακτικής πρότασης για τη διδασκαλία των δύο γλωσσών σε αρχάριους”, in ∏ρακτικά Συνεδρίου Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Ελληνικά ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα, ∏άτρα, 8-10 Ιουλίου 2005, ∏άτρα: ΚΕ.Δ.ΕΚ., 1-8.

Dimasi, M., A. Papastamatis & I. Stogios [Δημάση, Μ., Α. ∏απασταμάτης & Ι. Στόγιος] (2014), “Μουσουλμανική Μειονότητα στη Θράκη: Εκπαιδευτικοί προβληματισμοί”, in Mare Ponticum, n. 4, pp. 13-30.

Eurydice Network (2009), Integrating Immigrant Children into Schools in Europe: Measures to foster: – Communication with immigrant families - Heritage language teaching for immigrant children – April 2009, Brussels: Education, Audiovisual and Culture Executive Agency, http://eacea ec.europa.eu/education/eurydice/documents/thematic_reports/101EN.pdf, accessed 09 April 2016.

Gklavas, S. [Γκλάβας Σ.] (2006), “Εισαγωγή”, in ∏ρακτικά του ∏ανελλήνιου Συνεδρίου του ∏αιδαγωγικού Ινστιτούτου σε Συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακόm ∏ανεπιστήμιο Αθηνών: Οι Ξένες Γλώσσες στη Δημόσια Υποχρεωτική Εκπαίδευση, 31 Μαρτίου 1-2 Απριλίου 2006. Αθήνα: ∏αιδαγωγικό Ινστιτούτο, pp. 4-5.

Joseph, J.E. (2006), Language and Politics, Edinburgh: Edinburgh University Press (s. Edinburgh Textbooks in Applied Linguistics).

Kaufmann, E. (2005), “‘National Ethnicity’ and the Modern State”, in L. Eriksonas & L. Müller (eds.), Statehood Before and Beyond Ethnicity: Minor States in Northern and Eastern Europe, 1600-2000, Brussels: P.I.E.- Peter Lang (s. “Multiple Europes”, n. 33), pp. 34-52.

Kogkidou, D., E. Tressou-Mylona & G. Tsiakalos [Κογκίδου, Δ., E. Τρέσσου-Μυλωνά & Γ. Τσιάκαλος (1994), Καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού ως μέσο τοπικής ανάπτυξης. Θεσσαλονίκη, Α.∏.Θ.

Koutalaki, Μ. [Κουταλάκη, Μ.] (2011), Η διαπολιτισμικότητα της αγγλικής γλώσσας στο Α∏Σ και ΔΕ∏∏Σ και στα διδακτικά εγχειρίδια του ελληνικού Γυμνασίου, μεταπτυχιακή διατριβή, Δημοκρίτειο ∏ανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή.

Kress, G. (1994), Learning to write, London: Routledge.

Krimpas, P.G. [Κριμπάς, ∏.Γ.] (2015), “Η νομική θέση της ελληνικής γλώσσας στην ανώτατη εκπαίδευση και η χρήση ελληνικής ορολογίας στην επιστήμη και την τεχνολογία: η σημερινή (2013) πραγματικότητα στην Ελλάδα”, in Μ. Δημάση (επιστ. επιμ.), Αναπαραστάσεις και αποχωρισμοί: Τιμητικός τόμος στη μνήμη της Μάρθας ∏ύλια. Κομοτηνή: Τ.Γ.Φ.∏.∏.Χ.-Δ.∏.Θ., pp. 131-154.

Id. [Κριμπάς, ∏.Γ.] (2014), “Η συμβολή της Ελληνικής στην Ιταλική ως μακρόγλωσσα”, in Γ. Καναράκης (επιστ. επιμ.), Η διαχρονική συμβολή της Ελληνικής σε άλλες γλώσσες, Αθήνα: ∏απαζήσης, pp. 35-88.

Id. (2009), “Translation, language learning and geopolitics of occidentalism in the Balkan geopolitical system: the case of the Hellenic Republic”, in Dictio, n. 2, pp. 85-95.

Id. [Κριμπάς, ∏.Γ.] (2007), Επιδράσεις της νεότερης Ελληνικής στις βαλκανικές γλώσσες, Αθήνα: Γρηγόρης.

Lankshear, C. Knobel, M. (2007), The New Literacies Sampler, New York: Peter Lang.

Leu, D.J. Jr., C.K. Kinzer, J.L. Coiro & D.W. Cammack (2004), “Toward a theory of new literacies emerging from the Internet and other information and communication technologies”, in R.B. Ruddell & N.J. Unrau (eds.), Theoretical models and processes of reading (Vol. 5), Newark, DE: International Reading Association, pp. 1570-1613.

Magkriotis, G.D. [Μαγκριώτης Γ.Δ.] (1994), ∏ομάκοι ή Ροδοπαίοι: Οι Έλληνες Μουσουλμάνοι, Αθήνα: ∏ελασγός.

Malamidis, M. [Μαλαμίδης, Μ.] (2008), Η γλωσσική εκπαίδευση της Μουσουλμανικής Μειονότητας στην Ελλάδα για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Νομοθετικό πλαίσιο, Σχολικά εγχειρίδια, Αναλυτικά και Ωρολόγια προγράμματα), μεταπτυχιακή διατριβή, Δημοκρίτειο ∏ανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή.

Mavrommatis, G. [Μαυρομμάτης Γ.] (2005), “Γιατί ο μικρός Μεμέτ δεν μαθαίνει ελληνικά. Ζητήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας στα παιδιά των μουσουλμάνων Μειονοτικών της Θράκης”, in Σ. Μητακίδου (επιστ. επιμ.), Η διδασκαλία της γλώσσας, Εκπαίδευση γλωσσικών μειονοτήτων, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Mendizabal, I., O. Lao, U.M. Marigorta, A. Wollstein, L. Gusmão, V.

Ferak, M. Ioana, A. Jordanova, R. Kaneva, A. Kouvatsi, V. Kučinskas, H.

Makukh, A. Metspalu, M.G. Netea, R. de Pablo, H. Pamjav, D. Radojkovi, S.J.H. Rolleston, J. Sertic, M. Macek Jr., D. Comas & M. Kayser (2012),

“Reconstructing the Population History of European Romani from Genome-wide Data”, in Current Biology, n. 22, pp. 2342-2349.

Mpaslis, G. [Μπασλής, Γ.] (2000), Κοινωνιογλωσσολογία, Αθήνα: Γρηγόρης.

Nikolaou, G. [Νικολάου, Γ.] (2002), Ένταξη και εκπαίδευση των αλλοδαπών μαθητών στο δημοτικό σχολείο: Από την ομοιογένεια στην

πολυπολιτισμικότητα, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Pantazis, K., Sideri, A., Filippa, A., & Andreadou, P. [∏ανταζής, Κ., Ά. Σιδέρη, Α. Φίλιππα & ∏. Ανδρεάδου] (2006), “Θεωρητική προσέγγιση της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας των τσιγγανοπαίδων και η ένταξή τους στο διαπολιτισμικό σχολείο”, in Διαπολιτισμική Εκπαίδευση - Ελληνικά ως Δεύτερη ή Ξένη Γλώσσα, πρακτικά 9ου Διεθνούς Συνεδρίου, ∏άτρα: ΚΕΔΕΚ, pp. 331-337.

Rixon, S. (1999), “Resources for the teaching of modern foreign languages in the primary school”, in P. Driscoll & D. Frost (eds.) The Teaching of Modern Foreign Languages in the Primary School, London: Routledge, pp. 126-137.

Sandfeld, K. (1930), Linguistique balkanique. Problèmes et résultats, Paris: Honoré Champion.

Sella-Mazi, E. [Σελλά-Μάζη Ε.] (1997), “Διγλωσσία και ολιγότερο ομιλούμενεςγλώσσεςστηνΕλλάδα”, in Κ. Τσιτσελίκης& Δ. Χριστόπουλος (επιστ. επιμ.), Το μειονοτικό φαινόμενο στην Ελλάδα, Μια συμβολή των κοινωνικών επιστημών, Αθήνα: ΚΕΜΟ/Εκδόσεις Κριτική ΑΕ, pp. 351- 413.

Spathariotou, S. [Σπαθαριώτου, Σ.] (2012), Μεθοδολογία διδασκαλίας της Αγγλικής γλώσσας στα αντίστοιχα σχολικά εγχειρίδια της ∏ρωτοβάθμιας Μειονοτικής Εκπαίδευσης, μεταπτυχιακή διατριβή, Δημοκρίτειο ∏ανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή.

Theocharidis, P.D. [Θεοχαρίδης, ∏.Δ.] (1995), ∏ομάκοι, οιμουσουλμάνοι της Ροδόπης, Ξάνθη: ∏ολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης.

Tomasello, M. (2003), Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition, Cambridge, MA/London: Harvard University Press.

Tressou-Mylona, E. [Τρέσσου-Μυλωνά, Ε.] (1992), Εκπαιδευτική πολιτική για πολιτισμικές Μειονότητες: Η περίπτωση των Ρομ Δενδροποτάμου, Θεσσαλονίκη: Α.∏.Θ.

Tsitselikis, K. & D. Christopoulos [Τσιτσελίκης, Κ. & Δ. Χριστόπουλος] (1997), “Ο εντοπισμός του μειονοτικού φαινομένου στην Ελλάδα από τη

νομική επιστήμη και το δίκαιο”, in Κ. Τσιτσελίκης & Δ. Χριστόπουλος (επιστ. επιμ.), Το μειονοτικό φαινόμενο στην Ελλάδα, Μια συμβολή των κοινωνικών επιστημών, Αθήνα: ΚΕΜΟ/Κριτική, pp. 417-447.

Tzevelekou, M., Kantzou, V., Stamouli, S., Varlokosta, S., Chondrogianni, V., Papageorgakopoulos, I., Lytra, V., & Iakovou, M. [Τζεβελέκου, Μ., Β. Κάντζου, Σ. Σταμούλη, Σ. Βαρλοκώστα, Β. Χονδρογιάννη, Ι. ∏απαγεωργακόπουλος, Β. Λύτρα & Μ. Ιακώβου] (2004), Η ελληνική ως δεύτερη γλώσσα: κλίμακα αξιολόγησης και μέτρηση του επιπέδου γνώσης της ελληνικής στα μειονοτικά σχολεία της Θράκης: Τελική έκθεση στο ∏ρόγραμμα «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων 2002-2004».

UNICEF (2007), Child poverty in perspective: An overview of child wellbeing in rich countries: A comprehensive assessment of the lives and well- being of children and adolescents in the economically advanced nations, Innocenti Report Card 7, Florence: UNICEF Innocenti Research Centre.

Walsh, C.E. (1991), “Literacy as praxis: A framework and an introduction”, in C.E. Walsh (ed.), Literacy as praxis, Norwood, NJ: Ablex, pp. 1-24.

Vasileiadou, M., & Pavli-Korre, M. [Βασιλειάδου, Μ. & M. ∏αυλή- Κορρέ] (1994), Οι Τσιγγάνοι στην Ελλάδα: Ιστορική αναδρομή, Αθήνα: Γ.Γ.Λ.Ε.

Xanthopoulou, E. [Ξανθοπούλου, Ε.] (2008), Η γλωσσική εκπαίδευση της Μουσουλμανικής Μειονότητας στην Ελλάδα για την ∏ρωτοβάθμια

Εκπαίδευση: Νομοθετικό ∏λαίσιο, Σχολικά Εγχειρίδια, Αναλυτικά και Ωρολόγια ∏ρογράμματα, μεταπτυχιακή διατριβή, Δημοκρίτειο

∏ανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή. Yağmur, K., Extra, G., & Swinkels, M. (2012), “Aνάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας language rich Europe σε διαεθνικό επίπεδο”,

in G. Extra & K. Yağmur (επιστ. επιμ.), Language Rich Europe/Για Μια Ευρώπη της ∏ολυγλωσσίας: Οι Τάσεις στις ∏ολιτικές και τις ∏ρακτικές για την ∏ολυγλωσσία στην Ευρώπη: ∏ροσχέδιο για διαβούλευση, Cambridge: Cambridge University Press/The British Council, pp. 35-41.

Zafeiriadou, P. [Ζαφειριάδου, ∏.] (2011), Η ∏αιδαγωγική των Κειμενικών Ειδών και η Διαπολιτισμικότητα στην Αγγλική ως Ξένη Γλώσσα στην ∏ρωτοβάθμια Μειονοτική Εκπαίδευση στην Ελλάδα, μεταπτυχιακή διατριβή, Δημοκρίτειο ∏ανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή.

Zografou, A. [Ζωγράφου, Α.] (2003), Διαπολιτισμική αγωγή στην Ευρώπη και την Ελλάδα, Αθήνα: Τυπωθήτω.


  • Non ci sono refbacks, per ora.

Iscrizione al Registro Operatori della Comunicazione R.O.C. n. 10757